Een Boeddhabeeld is veel meer dan een mooi object. De kleur, de handhouding en zelfs de richting waarin het beeld staat, hebben allemaal een betekenis. Dat geldt vooral voor de Dhyani-boeddha's: vijf hemelse Boeddha's die samen het verlichte bewustzijn verbeelden.
In dit artikel lees je wie de Vijf Dhyani Boeddha's zijn, waar ze vandaan komen en wat hun kleuren, mudra's en heilige lettergrepen betekenen. Zo kun je elk beeld niet alleen herkennen, maar ook begrijpen.
Bij 1stBuddha geloven we dat kennis van deze symboliek je band met een beeld verdiept, of je het nu gebruikt voor meditatie, studie of inspiratie.
Wat zijn de Vijf Dhyani Boeddha's?
De Vijf Dhyani Boeddha's staan voor de vijf kwaliteiten van de Boeddha. Het zijn geen historische personen. Het zijn hemelse Boeddha's die universele, goddelijke principes symboliseren.
Samen vertegenwoordigen ze verschillende kanten van het verlichte bewustzijn. Elke Boeddha belichaamt een eigen wijsheid.
Andere namen voor de Vijf Boeddha's
Deze groep heeft verschillende namen. Je komt ze onder meer tegen als:
- de Vijf Tathagata (ook wel de Vijf Wijsheids-Tathagata's)
- de Grote Boeddha's
- de Vijf Jina's
- kortweg de Vijf Boeddha's
Oorsprong in de Yogacara-traditie
Volgens de Oost-Aziatische Yogacara-traditie zijn de vijf Dhyani Boeddha's voortgebracht door Adi-Boeddha, het hoogste wezen. Daarom gelden zij als hemelse Boeddha's die goddelijke principes belichamen.
Van twee naar vijf Boeddha's
Oorspronkelijk waren er maar twee: Akshobhya en Amitabha. Zij stonden voor wijsheid en mededogen.
Later kwamen daar ook de aspecten macht en spirituele rijkdom bij. In de mahayanatekst Soetra van het Gouden Licht werden die aspecten verbeeld door Dundubhishvara en Ratnaketu. Na verloop van tijd namen Amoghasiddhi en Ratnasambhava hun plaats in.
De vijfde Boeddha, Vairocana, kreeg zijn plaats in het midden, omringd door de andere vier.
De symboliek van elke Dhyani-Boeddha
Elke Dhyani-Boeddha is verbonden met een van de vijf wijsheden. Daarnaast heeft iedere Boeddha vaste kenmerken waaraan je hem herkent:
- een eigen huidskleur
- een specifieke mudra (handgebaar)
- een symbolisch dier dat zijn troon draagt
- een heilig symbool
- een bija, oftewel kiemlettergreep
Vijf wijsheden als tegengif voor vijf gifstoffen
De vijf wijsheden gelden als tegengif voor de vijf dodelijke gifstoffen van de geest. Elke Boeddha helpt zo een bepaalde negatieve kracht te overwinnen, zoals woede, begeerte of onwetendheid.
Mediteren met de Dhyani-boeddha's
Volgens het Tibetaans Dodenboek vervangt de opgedane wijsheid de negatieve krachten als je mediteert volgens de Dhyani-boeddha's.
Deze meditatie volgt een pad van symbolen die in de mandala zijn aangebracht. De mandala dient daarbij als kaart van de opeenvolgende stappen naar innerlijke transformatie.
De 5 Dhyani Boeddha: een overzicht per richting
Akshobhya: de Boeddha van het oosten
Akshobhya staat voor bewustzijn en bevindt zich aan de oostzijde van het Diamantrijk. In een chaitya is zijn Boeddhabeeld doorgaans naar het oosten gericht. Hij is de heer van het Zuivere Land Abhirati.
Zijn huidskleur is blauwzwart. Tot zijn attributen behoren onder meer de vajra, drie gewaden, een lotus, een gebedsmolen en een zwaard. Zijn gemalin is Lochana en zijn bija begint met Hum.
Binnen het Vajrayana-boeddhisme gelooft men dat Akshobhya helpt om woede en haat te overwinnen.
Amitabha: de Boeddha van het westen
Amitabha hoort bij het westen. In een chaitya kijkt zijn beeld meestal die kant op. Hij belichaamt mededogen en is de bekendste van alle Dhyani-boeddha's. Hij is de heer van het Zuivere Land Sukhavati.
Amitabha heeft een roodachtige huidskleur. Zijn gemalin is Pandara en zijn bija begint met Hrih.
Op beelden en afbeeldingen rusten zijn handen in de meditatiemudra. Ze liggen licht gevouwen in de schoot, met de handpalmen naar boven en de vingers die elkaar nauwelijks raken.
Volgens het Vajrayana helpt hij om begeerte en zelfzucht te overwinnen.
Amoghasiddhi: de Boeddha van het noorden
Amoghasiddhi is verbonden met het noorden. Zijn beeld in een chaitya is dan ook meestal naar het noorden gericht. Hij staat voor het volbrengen van alle handelingen en is de heer van het Zuivere Land Prakuta.
Zijn huidskleur is groenachtig, zijn gemalin is Groene Tara en zijn bija begint met Ah.
Hij maakt het gebaar van onbevreesdheid. Zijn rechterhand houdt hij voor de borst, met de handpalm naar buiten.
In het Vajrayana-boeddhisme gelooft men dat Amoghasiddhi helpt om afgunst te overwinnen.
Ratnasambhava: de Boeddha van het zuiden
Ratnasambhava hoort bij het zuiden en zijn beeld in een chaitya kijkt meestal die richting op. Hij staat voor rijkdom en is de heer van het Zuivere Land Shrimat.
Hij heeft een geelachtige huidskleur. Zijn gemalin is Mamaki en zijn bija begint met Tram.
Ratnasambhava houdt zijn handen in de wensvervullende mudra. Zijn rechterhand wijst naar beneden met de handpalm naar buiten, terwijl zijn linkerhand in de meditatiemudra rust.
Binnen het Vajrayana gelooft men dat hij helpt om trots en hebzucht te overwinnen.
Vairocana: de Boeddha van het midden
Vairocana neemt de centrale plaats in. Hij vertegenwoordigt de wijsheid van shunyata, de leegte, en wordt ook gezien als de oer-Boeddha. Hij is de heer van het Zuivere Land Akanistha Ghanavyuha.
Zijn huidskleur is wit, wat staat voor alle kleuren van het licht samen. Zijn gemalin is Witte Tara en zijn bija begint met Om.
Vairocana maakt de Dharmachakra-mudra. De toppen van zijn duimen en wijsvingers raken elkaar en vormen zo een wiel. Dit gebaar symboliseert het draaien van het wiel.
In het Vajrayana-boeddhisme gelooft men dat hij helpt om onwetendheid en waan te overwinnen.
De Vijf Boeddha's in één oogopslag
Wil je de Vijf Boeddha's snel uit elkaar houden? Dit zijn hun belangrijkste kenmerken:
- Akshobhya: oost, blauwzwart, bija Hum, helpt woede en haat te overwinnen
- Amitabha: west, roodachtig, bija Hrih, helpt begeerte en zelfzucht te overwinnen
- Amoghasiddhi: noord, groenachtig, bija Ah, helpt afgunst te overwinnen
- Ratnasambhava: zuid, geelachtig, bija Tram, helpt trots en hebzucht te overwinnen
- Vairocana: midden, wit, bija Om, helpt onwetendheid en waan te overwinnen
Tot slot: de blijvende betekenis van de Vijf Dhyani Boeddha's
De Vijf Dhyani Boeddha's vormen samen een rijk symbolisch systeem. De 5 Dhyani Boeddha hebben elk een eigen richting, kleur, mudra en bija, en staan voor een wijsheid die een specifiek gif van de geest tegengaat.
Wie de Vijf Tathagata leert kennen, kijkt met andere ogen naar een Boeddhabeeld. Een handgebaar of huidskleur is dan geen detail meer, maar een verwijzing naar een diepere les over verlichting en zelftransformatie.
Contact us
Ben je op zoek naar een Boeddhabeeld van een van de Dhyani-boeddha's, of wil je meer weten over hun betekenis en symboliek? Het team van 1stBuddha helpt je graag bij het vinden van een beeld dat past bij jouw beoefening en jouw ruimte.
