Dharmachakra Buddhist symbool: betekenis en geschiedenis van het dharmawiel
Wie een Buddha Statue aandachtig bekijkt, ziet vaak een klein maar veelzeggend symbool terug: het dharmawiel. In sommige boeddhistische tradities wordt het ook wel de dharma chakraya genoemd. Dit dharmachakra buddhist symbool hoort bij de oudste en meest heilige tekens uit de boeddhistische geschiedenis. Het wordt zelfs algemeen gezien als hét symbool van het boeddhisme.
In dit artikel lees je waar het dharmawiel vandaan komt, welke rol het speelt in de boeddhistische kunst en wat de naaf, de velg en de spaken betekenen.
Wat is het dharmawiel? Het belangrijkste wheel symbol in Buddhism
Het dharmawiel, in het Sanskriet dharmachakra, staat voor de leer van de Boeddha. Daarom geldt het als het belangrijkste wheel symbol in Buddhism.
Het wiel dat de Boeddha in beweging zette
De naam verwijst naar een bekend beeld uit de traditie: de Boeddha "zette het wiel van de Dharma in beweging" toen hij voor het eerst zijn leer deelde. Het wiel symboliseert dus het begin van zijn onderricht en de verspreiding van zijn inzichten.
In het traditionele boeddhisme wordt het dharmachakra afgebeeld als een wagenwiel met spaken, meestal uitgevoerd in goudkleur.
Meer dan alleen een boeddhistisch symbool
Het dharmawiel komt niet alleen in het boeddhisme voor. Ook in het jaïnisme en de hindoeïstische traditie speelt het een rol. Toch is het binnen het boeddhisme het sterkst verbonden met de leer zelf. Wie zoekt op "buddhist symbols wheel", komt dan ook vrijwel altijd bij het dharmawiel uit.
Het dharmawiel in de boeddhistische kunst
Het dharmawiel is tot op de dag van vandaag te zien op talloze Boeddhabeelden, afbeeldingen en sculpturen. Dat is geen toeval: omdat de Boeddha het wiel van de Dharma in beweging zette, worden beeld en wiel vaak samen afgebeeld.
Een symbool van vóór de Boeddhabeelden
Voordat Boeddhabeelden en -afbeeldingen gangbaar werden, was het dharmawiel een van de meest gebruikte symbolen in de boeddhistische kunst. Volgens de overlevering stond het toen niet alleen voor de leer van de Boeddha, maar ook voor de Boeddha zelf.
Dharmachakra-mudra en de dharma wheel statue
Ook in het hedendaagse boeddhisme is het dharmawiel in veel landen aanwezig. Je ziet het terug in mandala's en in voorstellingen van het boeddhistische universum.
Bij veel beelden is het symbool zelfs in de handhouding verwerkt. In de dharmachakra-mudra vormt de Boeddha met zijn handen het wiel van de Dharma. Een dharma wheel statue of een beeld met deze mudra verwijst zo rechtstreeks naar het moment waarop hij zijn leer begon te onderwijzen.
Tibetaans boeddhisme en de pilaren van Ashoka
In het Tibetaans boeddhisme wordt het dharmachakra soms afgebeeld als een wapen om het kwaad en onwetendheid te overwinnen.
Ook in het oude India had het wiel een duidelijke boodschap. Op de pilaren die keizer Ashoka liet bouwen, staan vier leeuwen en vier wielen, gericht naar de vier windrichtingen. Samen verbeelden zij de verkondiging van de boeddhistische Dharma in alle richtingen.
De betekenis van de buddhist wheel: naaf, velg en spaken
Omdat de buddhist wheel zo oud en heilig is, zijn er door de eeuwen heen veel betekenissen aan verbonden. Eén artikel kan ze onmogelijk allemaal bevatten, maar de basis is goed te begrijpen. Of je nu zoekt op dharmawiel of op de veelvoorkomende spelling "darhma wheel": het wiel bestaat altijd uit drie hoofdonderdelen.
De drie basisonderdelen
- De cirkel: de ronde vorm staat voor het bereiken van de ware Dharma, oftewel het volledig eigen maken van de leer van de Boeddha.
- De velg: de rand van het wiel symboliseert meditatie. Hierin worden opmerkzaamheid (mindfulness) en concentratie met elkaar in balans gehouden.
- De naaf: de drie wervelingen in het midden staan voor de Drie Juwelen: de Boeddha, de Dharma en de Sangha.
Wat het aantal spaken betekent
De spaken hebben per wiel een andere betekenis, afhankelijk van hun aantal:
- Vier spaken: een van de zeldzaamste varianten. Dit wiel staat voor de Vier Edele Waarheden.
- Acht spaken: de meest voorkomende vorm. De acht spaken verbeelden het Edele Achtvoudige Pad, ook wel de Middenweg genoemd.
- Tien spaken: deze staan voor de tien richtingen, oftewel: overal.
- Twaalf spaken: dit wiel verwijst naar de twaalf schakels van het afhankelijk ontstaan.
- Vierentwintig spaken: beter bekend als het Ashoka-chakra. Het staat voor de twaalf schakels van het afhankelijk ontstaan én voor de omkering daarvan.
- Eenendertig spaken: deze variant staat voor de eenendertig bestaanssferen, die alleen voorkomen in de oude boeddhistische kosmologie.
Conclusie: een eeuwenoud symbool met een tijdloze boodschap
Het dharmawiel is veel meer dan een decoratief motief. Het staat voor de leer van de Boeddha, voor het moment waarop hij die leer in beweging zette en in de vroegste kunst zelfs voor de Boeddha zelf. Elk onderdeel van de darhma wheel, van de naaf tot het aantal spaken, draagt een eigen betekenis.
Wie dat weet, kijkt anders naar een Boeddhabeeld of een afbeelding van het wiel. Bij 1stBuddha vind je beelden waarin deze rijke symboliek terugkomt, zoals Boeddhabeelden met de dharmachakra-mudra.
Meer weten? Contact us
Heb je vragen over de betekenis van het dharmawiel of ben je op zoek naar een passend Boeddhabeeld? Contact us: het team van 1stBuddha helpt je graag verder bij het vinden van een beeld dat bij jou past.