Het boeddhisme staat bekend als een levensbeschouwing zonder almachtige schepper. Toch kent deze eeuwenoude traditie een rijke wereld van verlichte wezens, goden en godinnen. Denk aan The Buddha (in het Nederlands simpelweg de Boeddha) en aan The Taras, de geliefde vrouwelijke godheden van liefde en mededogen.
Wie zich verdiept in de deities of buddhism, ontdekt al snel dat deze figuren iets heel anders betekenen dan goden in andere religies. In dit artikel leest u wie de belangrijkste godheden zijn, wat ze symboliseren en hoe u ze herkent in beelden, thangka's en andere boeddhistische kunst.
Buddhism gods: bestaan er eigenlijk goden in het boeddhisme?
Wie online zoekt naar buddhism gods, verwacht misschien een godenwereld zoals we die kennen uit de Griekse of Romeinse mythologie. Het boeddhisme werkt echter anders. Over het algemeen gelooft men in deze leer niet in meerdere goden die over de wereld heersen.
Goden als bevoorrechte, tijdelijke wezens
Volgens de boeddhistische leer zijn goden, ook wel deva's genoemd, eerder bevoorrechte wezens dan almachtige heersers. Ze beschikken over meer krachten en vermogens dan gewone mensen, maar die krachten zijn begrensd.
Kenmerkend voor goden in het boeddhisme:
- Dankzij hun bovennatuurlijke vermogens leven ze veel langer dan mensen.
- Ze leven in gelukkigere rijken, waar het bestaan aangenamer en weelderiger is.
- Net als mensen zijn ze onderworpen aan karma.
- Ook zij maken deel uit van de cyclus van geboorte en dood (samsara).
Deze wezens zijn dus vergankelijk. Tegelijkertijd vertegenwoordigen ze bepaalde aspecten van de boeddhistische leer en begeleiden ze mensen en andere levende wezens op het pad naar verlichting.
Hoe de verschillende stromingen naar goden kijken
De vraag naar een god in buddhism wordt niet door elke stroming op dezelfde manier beantwoord. Het Theravada-boeddhisme is grotendeels non-theïstisch, maar ontkent het bestaan van goddelijke wezens niet.
In het Mahayana- en Vajrayana-boeddhisme nemen godheden juist een prominente plaats in. Vooral het Mahayana-boeddhisme heeft de boeddhistische kunst rond deze figuren sterk gevormd.
Vredige en toornige godheden
Een opvallende groep in de kunst vormen de zogenoemde toornige godheden. Dit zijn felle, krachtige verschijningsvormen van bodhisattva's, die normaal gesproken als vredige figuren worden afgebeeld. U ziet ze vooral terug in Tibetaanse boeddhabeelden en andere Tibetaanse kunst.
De belangrijkste boeddhistische godheden op een rij
Tot de populairste godheden in het boeddhisme behoren de Boeddha zelf, de Lachende Boeddha, de Groene en Witte Tara en Avalokiteshvara. Hieronder bespreken we de belangrijkste figuren.
De Boeddha: de hoogste status
Binnen het boeddhisme heeft de categorie Boeddha de hoogste status. Opvallend is dat "Boeddha" nooit als naam wordt gebruikt. Het is een titel, een eerbiedige aanduiding.
De historische Boeddha, Gautama Boeddha, leefde rond 500 voor Christus en wordt wereldwijd vereerd. Zijn beeltenis heeft een centrale plaats in de boeddhistische kunst. Naast hem kent de traditie nog andere boeddha's, waaronder:
- Dipankara Boeddha
- de vijf Dhyani-boeddha's
- de Lachende Boeddha
- de Medicijnboeddha
Avalokiteshvara: de meest veelzijdige bodhisattva
Avalokiteshvara, in het Chinees bekend als Guanyin, heeft meer verschijningsvormen dan welke andere boeddhistische godheid ook. Na de Boeddha zelf is hij de meest geliefde figuur in het boeddhisme.
Hij is al bekend uit de vroegste periode van de Mahayana-leer. Vanuit India verspreidde zijn verering zich naar Zuidoost-Azië, waar ze bijzonder veel succes had, en naar Nepal en Tibet. Elk van deze landen ontwikkelde een eigen versie van Avalokiteshvara, met een eigen stijl van afbeelden.
Manjushri: de bodhisattva van inzicht
Manjushri is de bodhisattva van inzicht en intuïtie. Zijn naam betekent "de edele en zachtaardige". Hij wordt vooral vereerd binnen het Vajrayana-boeddhisme en is populair in Tibet en Nepal.
In beelden en kunst verschijnt Manjushri meestal als een zuivere, onschuldige jongeman. Hij rust op een lotus of berijdt een woeste leeuw. Zijn herkenbare attributen zijn:
- een zwaard dat de onwetendheid doorklieft en zo de weg naar bevrijding opent;
- een geschrift dat de heilige Prajnaparamita-tekst voorstelt.
Buddhist goddesses: de Tara's
Wie zoekt naar buddhist goddesses, komt vrijwel altijd uit bij de Tara's. Deze vrouwelijke godheden behoren tot de meest geliefde figuren in de boeddhistische kunst.
De opkomst van het vrouwelijke principe
Vanaf de vierde eeuw na Christus kreeg het vrouwelijke principe een plaats binnen het Mahayana-boeddhisme. De Tara's werden gezien als de shakti, de vrouwelijke kracht, van Avalokiteshvara, en soms zelfs als zijn echtgenotes. Volgelingen van het Theravada-boeddhisme hebben hen niet aanvaard.
In Nepal groeide hun populariteit sterk na het huwelijk van de Tibetaanse koning Songtsen Gampo met de Nepalese prinses Bhrikuti. De koning zelf wordt beschouwd als een incarnatie van Avalokiteshvara, en prinses Bhrikuti wordt vereerd als de Groene Tara.
Groene Tara en Witte Tara
De twee bekendste Tara's herkent u eenvoudig aan de lotus die ze vasthouden:
- Groene Tara houdt een halfgeopende lotus vast, die de nacht symboliseert. Zij staat voor deugdzaamheid.
- Witte Tara draagt een lotus in volle bloei, het symbool van het heldere daglicht. Zij staat voor kalmte en gratie.
Samen belichamen ze de liefde en het mededogen van deze godinnen. Hun belangrijkste doel is het lijden van alle levende wezens weg te nemen.
De 21 Tara's
Naast de Groene en de Witte Tara bestaan er nog meer Tara's. Op banieren in Tibetaanse tempels worden ze in 21 verschillende kleuren afgebeeld. Op Tibetaanse thangka's zijn ze meestal gegroepeerd rondom een centrale Groene Tara.
Andere bekende boeddhistische godheden
Naast de genoemde figuren kent het boeddhisme nog vele andere godheden. Enkele bekende namen zijn:
- Yama, de god van de dood
- Mahakala, "de grote zwarte"
- Kubera, de god van rijkdom
- Palden Lhamo, een beschermgodin die vooral in Tibet wordt vereerd
- Brahma, een godheid die ook uit het hindoeïsme bekend is
Buddhist deities statues: de betekenis achter de beelden
Buddhist deities statues zijn veel meer dan decoratieve objecten. Een goed beeld, en zeker een antiek exemplaar, draagt de essentie in zich van waar de godheid in het boeddhisme voor staat.
Symboliek die u leert herkennen
Elke houding en elk attribuut heeft een betekenis. Wie weet waar hij op moet letten, leest een beeld bijna als een verhaal: de lotus van Tara, de leeuw en het zwaard van Manjushri of de vele gedaanten van Avalokiteshvara.
Een beeld kiezen dat bij u past
Voor iedereen die zich verbonden voelt met Buddha and Buddhism, kan een godenbeeld een betekenisvolle plek krijgen in huis of in een meditatieruimte. Laat u bij uw keuze vooral leiden door de betekenis:
- De Boeddha: verlichting en innerlijke rust
- Avalokiteshvara: mededogen
- Manjushri: inzicht en intuïtie
- Groene Tara: deugdzaamheid
- Witte Tara: kalmte en gratie
In de webshop van 1stBuddha vindt u boeddhabeelden en beelden van diverse boeddhistische godheden, elk met een eigen verhaal en symboliek.
Conclusie
De goden in het boeddhisme zijn geen almachtige scheppers. Het zijn vergankelijke wezens die net als mensen onderworpen zijn aan karma. Tegelijkertijd vormen de verlichte figuren, van de Boeddha en Avalokiteshvara tot Manjushri en de Tara's, een blijvende bron van inspiratie op het pad naar verlichting.
Hun beelden maken die wijsheid en dat mededogen letterlijk tastbaar. Wilt u zich verder verdiepen in deze rijke traditie of zoekt u een beeld met een bijzondere betekenis? Bij 1stBuddha helpen we u graag verder.
Contact us
Heeft u vragen over een specifieke godheid, over de symboliek van een beeld of over het assortiment van 1stBuddha? Neem gerust contact met ons op. We denken graag met u mee en helpen u het beeld te vinden dat echt bij u past.
