Een eeuwenoud Boeddhabeeld is meer dan een kunstwerk van steen of brons. Antieke boeddhistische kunst en Boeddhabeelden laten zien hoe het boeddhisme zich over Azië verspreidde en in elk land een eigen gezicht kreeg. Achter elk Boeddhabeeld schuilt een verhaal over handel, geloof en culturele uitwisseling.
In dit artikel lees je hoe de boeddhistische kunst vanuit India haar weg vond naar Zuidoost-Azië en Sri Lanka. Ook ontdek je welke periodes, rijken en kloosters deze kunstvorm hebben gevormd. Bij 1stBuddha vinden we het belangrijk dat je deze achtergrond kent, want daardoor bekijk je elk beeld met andere ogen.
Hoe het boeddhisme zich vanuit India verspreidde
Handelsroutes als brug tussen culturen
Toen er zeeverbindingen ontstonden tussen de landen rond de Middellandse Zee en China, werd India de belangrijkste tussenschakel. Daardoor groeide de Indiase invloed op allerlei terreinen, vooral richting Zuidoost-Azië.
Er ontstonden handelsroutes met India in onder meer:
- het zuiden van Birma
- centraal en zuidelijk Siam
- het laagland van Cambodja
- het zuiden van Vietnam
Met de handel kwam ook cultuur mee. Heilige teksten en Indiase literatuur, zoals de Ramayana en de Mahabharata, brachten het boeddhisme, het brahmanisme en het hindoeïsme naar de regio.
Waarom het boeddhisme wortel schoot
Van al deze religies omarmden de volken in de regio vooral het boeddhisme. Vervolgens ontwikkelden ze hun eigen boeddhistische kunst, met kenmerken die bij hun land en cultuur pasten.
De geschiedenis van antieke boeddhistische kunst in Zuidoost-Azië
De boeddhistische kunst in de regio ontwikkelde zich in duidelijke fasen. Elke periode liet haar eigen sporen na.
1e tot 8e eeuw: fundament in de Gupta-stijl
In deze periode ontwikkelden de landen een eigen variant van boeddhistische kunst. De basis lag in de Indiase Gupta-stijl. Kunstwerken uit deze tijd zijn nog altijd in het hele gebied te vinden.
8e en 9e eeuw: de Sailendra-renaissance op Java
In het koninkrijk Medang Mataram in Centraal-Java ontstond een bijzondere stroming: de Sailendra-kunst. Er werd in deze tijd zoveel gebouwd dat men spreekt van een renaissance van de boeddhistische kunst op Java. Bekende voorbeelden zijn:
- Kalasan
- Manjusrigrha
- Mendut
- de stenen mandala van Borobudur
9e tot 13e eeuw: de grote rijken Srivijaya en Khmer
In deze eeuwen groeiden verschillende Zuidoost-Aziatische staten uit tot machtige rijken. Ze bouwden volop boeddhistische bouwwerken en beelden van de Boeddha en van figuren uit de boeddhistische traditie.
Vooral het Srivijaya-rijk in het zuiden en het Khmer-rijk in het noorden waren hierin toonaangevend. Beide gaven in hun kunst uitdrukking aan de rijke ideeënwereld van het mahayana-boeddhisme.
13e eeuw en later: de opkomst van het theravada
In de 13e eeuw deed het theravada-boeddhisme, gebaseerd op de Pali-canon, zijn intrede. Het nieuw gestichte Thaise koninkrijk Sukhothai volgde deze stroming. Kloosters werden toen meestal op centrale plekken gebouwd. Monniken kwamen er samen om onderricht te ontvangen en om onderlinge geschillen op te lossen.
Vanaf de 14e eeuw verspreidde het theravada zich verder naar Birma, Laos en Cambodja. In diezelfde 13e eeuw ontwikkelde zich in Oost-Java bovendien de Singhasari-kunst.
Boeddhisme en boeddhistische kunst in Sri Lanka
De komst van het boeddhisme
Het boeddhisme bereikte Sri Lanka in de 3e eeuw v.Chr. via missionarissen die waren uitgezonden door de Mauryaanse keizer Ashoka. Het eerste klooster op het eiland was de Mahavihara in Anuradhapura, gesticht door koning Devanampiyatissa. Van hieruit verspreidde het boeddhisme zich over het eiland, en het klooster groeide uit tot het centrum van de theravada-leer.
Drie kloosters die de koers bepaalden
In 89 v.Chr. stichtte koning Vattagamani de Abhayagiri Vihara, die zich op het mahayana richtte. Veel opvattingen van beide stromingen botsten, waardoor er rivaliteit ontstond tussen de monniken van de twee kloosters. Uit dit conflict kwam later een derde klooster voort: de Jetavanarama.
Het boeddhisme in Sri Lanka werd daardoor gedomineerd door drie grote kloosters:
- Mahavihara
- Abhayagiri
- Jetavanarama
Alle kloosters die daarna werden gebouwd, sloten zich bij een van deze drie aan.
Het Boeddhabeeld als uitdrukking van geloof
Met de verspreiding van het boeddhisme maakten monniken talrijke beelden en afbeeldingen over de leer en het leven van de Boeddha. Het ging vooral om in de rots uitgehouwen beelden en bronzen beelden. Bekende voorbeelden van rotsbeelden zijn:
- het Aukana-Boeddhabeeld
- het Maligawila-Boeddhabeeld
- Buduruwagala Raja Maha Viharaya
- Rambadagalla Viharaya
- het Samadhi-Boeddhabeeld
Ook de beroemde Kelaniya Raja Maha Vihara is het vermelden waard. Hier bevindt zich een afbeelding van de liggende Gautama Boeddha, geschilderd door de kunstenaar Solias Mendis.
Conclusie
De geschiedenis van boeddhistische kunst laat zien hoe handel en geloof hand in hand gingen. Vanuit India reisde het boeddhisme naar Zuidoost-Azië en Sri Lanka. Daar groeide het uit tot een rijke kunsttraditie, van de Gupta-stijl en de Sailendra-renaissance tot de rotsbeelden van Sri Lanka.
Wie deze achtergrond kent, ziet in elk beeld de sporen van eeuwen religieuze en culturele ontwikkeling. In de galerij van 1stBuddha kun je onze collectie beelden en kunstwerken bekijken.
Neem contact met ons op
Heb je vragen over onze beelden of wil je meer weten over een bepaald stuk uit onze collectie? Neem gerust contact met ons op. Het team van 1stBuddha helpt je graag bij het vinden van een beeld dat bij jou past.
