Wie een Thais beeldhouwwerk van dichtbij bekijkt, ziet meer dan alleen vakmanschap. Achter de serene gezichten en sierlijke houdingen van Boeddhabeelden schuilt een geschiedenis van bijna tweeduizend jaar. In die tijd kwamen invloeden uit India, het Mon-rijk, het Khmer-rijk en Sri Lanka samen.
Daardoor is de beeldhouwkunst van Thailand uitgegroeid tot een unieke en direct herkenbare traditie. In dit artikel nemen we je mee langs de belangrijkste periodes van de Thaise beeldhouwkunst. Daarna laten we zien hoe een Thaise tempel, een wat, is opgebouwd.
De wortels van de beeldhouwkunst van Thailand
De invloed van de Indiase Gupta-traditie
Net als andere landen in de regio stond Thailand al vroeg onder invloed van de Gupta-traditie uit India. Die invloed is duidelijk zichtbaar in de kunst en cultuur van het land. De oudste antieke boeddhistische kunst in Thailand werd dan ook volgens deze Indiase stijl vervaardigd.
De rol van het Mon-koninkrijk
Later breidde het Mon-koninkrijk in het huidige Myanmar zijn invloed uit naar de omliggende gebieden. Volgens historische bronnen bekeerden de Mon zich rond 200 v.Chr. tot het boeddhisme. Met die bekering namen ze ook de bijbehorende kunst en cultuur over.
De Mon maakten talrijke boeddhistische kunstwerken en pasten de stijl gaandeweg aan hun eigen cultuur en gemeenschap aan. Zo ontstond een nieuwe, eigen kunstvorm. Naarmate het rijk groeide, verspreidde deze stijl zich ook naar Thailand.
Tussen de 1e en de 7e eeuw ontstonden zo talloze werken die gebaseerd waren op de Gupta-traditie en de Mon-kunst, waaronder:
-
beelden en andere sculpturen
-
muurschilderingen
-
architectonische bouwwerken
Van Mahayana tot Theravada: de ontwikkeling van Thaise beeldhouwkunst
Khmer- en Srivijaya-kunst en het Mahayana-boeddhisme (9e eeuw)
In de 9e eeuw nam de invloed van de Gupta-traditie en het Mon-rijk af. In het noorden kreeg de Cambodjaanse Khmer-kunst de overhand, terwijl in het zuiden de Srivijaya-kunst opkwam.
Beide stijlen waren gebaseerd op het Mahayana-boeddhisme. Je herkent ze aan de opvallende vloeiendheid in de expressie. Thematisch lag de nadruk op het Mahayana-pantheon, met talrijke voorstellingen van bodhisattva's.
Sukhothai en de komst van het Theravada-boeddhisme (13e eeuw)
In de 13e eeuw bereikte het Theravada-boeddhisme Thailand vanuit Sri Lanka. Koning Ramkhamhaeng van Sukhothai speelde een sleutelrol bij de verspreiding ervan. Hij nodigde vooraanstaande monniken uit Sri Lanka uit om hun leer in Thailand te onderwijzen.
In deze periode droeg het etnisch Thaise koninkrijk bij aan een nieuwe vorm van boeddhistische kunst, met sterk gestileerde beelden. Naast de gangbare stijl werden er ook geometrische, bijna abstracte figuren gemaakt.
Ayutthaya: pracht en verfijning (14e–18e eeuw)
Tijdens de Ayutthaya-periode ontwikkelde zich opnieuw een eigen stijl. Boeddhabeelden werden nog gestileerder weergegeven en kregen weelderige gewaden en met juwelen versierde ornamenten.
Dit verklaart waarom veel Thaise Boeddhabeelden en tempels verguld zijn en soms zijn verrijkt met inlegwerk.
Thonburi en Rattanakosin: Bangkok als koninklijk centrum
Onder de Thonburi- en Rattanakosin-rijken ontwikkelde de Thaise boeddhistische kunst zich verder. Toen Bangkok het koninklijke centrum van het koninkrijk Siam werd, verrezen er in het hele land boeddhistische monumenten, van tempels tot grote Boeddhabeelden.
Deze bouwwerken hadden een dubbel doel:
-
uiting geven aan religieuze toewijding
-
het gezag van de heersers zichtbaar maken
Benieuwd hoe deze stijlen er in het echt uitzien? In de galerij van 1stBuddha kun je onze collectie Boeddhabeelden en kunstwerken rustig bekijken.
Boeddhistische kunst en architectuur van de Thaise wat
Een boeddhistische tempel in Thailand bestaat niet uit één gebouw, maar uit een complex van bouwwerken met elk een eigen functie. Bij de opbouw wordt onderscheid gemaakt tussen twee architectonische vormen: Phutthawat en Sangkhawat.
Phutthawat: de gebouwen gewijd aan de Boeddha
Binnen de Phutthawat vind je verschillende gebouwen, elk met een kenmerkend ontwerp:
-
Chedi: een klokvormige stoepa met een reliekkamer.
-
Prang: de Thaise variant van de Khmer-tempeltoren.
-
Ubosot: de zaal die als de heiligste ruimte van de wat wordt beschouwd.
-
Wihan: een schrijnzaal met Boeddhabeelden, die ook dienstdoet als verzamelzaal waar gelovigen bidden.
-
Mondop: een schrijn met een spits toelopend dak binnen het tempelcomplex.
-
Ho trai: de boeddhistische bibliotheek.
-
Sala: een open paviljoen dat schaduw en een rustplek biedt.
-
Sala kan parian: een grote zaal voor studie en het middaggebed.
-
Ho rakhang: de klokkentoren.
Sangkhawat: het leefgedeelte van de monniken
In het Sangkhawat-deel bevinden zich de woonvertrekken van de monniken. Daarnaast staan hier ook andere gebouwen, zoals de ho rakhang (klokkentoren) en de sala kan parian (studiezaal).
Vroeger waren de woonverblijven van monniken kleine bouwsels op palen. Tegenwoordig wonen zij vaak in een modern appartementengebouw met kleine kamers.
Thailand vandaag: waar antieke en nieuwe kunst samenkomen
Thailand staat tegenwoordig vooral bekend om het Theravada-boeddhisme. Het land geldt als een van de belangrijkste bestemmingen voor boeddhistische pelgrims.
Dat komt mede doordat Thailand zijn antieke boeddhistische kunst zorgvuldig bewaart. Tegelijkertijd worden er nog altijd nieuwe Boeddhabeelden gemaakt, waardoor de traditie springlevend blijft.
Conclusie
De beeldhouwkunst van Thailand is het resultaat van eeuwenlange uitwisseling tussen culturen en religieuze stromingen. Van de vroege Gupta- en Mon-invloeden, via het Mahayana-boeddhisme van de Khmer en Srivijaya, tot de gestileerde Sukhothai-beelden en de vergulde pracht van Ayutthaya: elke periode liet haar eigen sporen na.
Ook de architectuur van de Thaise wat weerspiegelt die rijke geschiedenis. Elk gebouw heeft een duidelijke functie, van de reliekkamer in de chedi tot de woonvertrekken van de monniken. Wie de Thaise beeldhouwkunst begrijpt, kijkt met andere ogen naar elk beeld en elke tempel.
Neem contact met ons op
Ben je op zoek naar een Thais beeldhouwwerk voor je huis, meditatieruimte of collectie? Of wil je meer weten over de achtergrond van onze Boeddhabeelden? Neem gerust contact op met 1stBuddha. We denken graag met je mee en helpen je het beeld te vinden dat bij jou past.
